“Mijn dochter raakt zo snel overprikkeld.”
“Ze is na een schooldag helemaal op.”
“Ze ontploft om het kleinste dingetje.”
Misschien heb je dit zelf weleens gezegd.
Steeds meer ouders horen termen als prikkelverwerking, overprikkeling en onderprikkeling. Maar wat betekenen die eigenlijk?
In deze blog leg ik uit hoe prikkelverwerking werkt en waarom gevoelige kinderen soms meer moeite hebben om alle indrukken van een dag te verwerken.
Wat zijn prikkels?
De hele dag door ontvangen onze hersenen informatie. Via onze zintuigen zien, horen, ruiken, proeven en voelen we van alles. Ook signalen uit ons eigen lichaam zijn prikkels.
Denk aan:
- honger;
- dorst;
- kou;
- warmte;
- pijn;
- vermoeidheid;
- een snelle hartslag.
Elke seconde komen duizenden prikkels binnen. Gelukkig hoeven we daar niet allemaal bewust aandacht aan te geven.
Het prikkelfilter
Onze hersenen beschikken over een soort intern filter. Dat filter bepaalt welke prikkels belangrijk zijn en welke genegeerd kunnen worden. Daardoor kun je bijvoorbeeld rustig een boek lezen terwijl buiten auto’s voorbij rijden. Of je merkt ineens op dat de deurbel gaat, terwijl je het tikken van de klok al uren niet meer hoorde.
Bij veel gevoelige kinderen werkt dit filter net iets anders. Hun hersenen verwerken informatie vaak uitgebreider en dieper. Daardoor kunnen zij sneller overprikkeld raken.
In deze blog leg ik je in Jip en Janneke taal nog uitgebreider uit hoe een prikkelfilter werkt.
Wanneer ontstaat overprikkeling?
Overprikkeling ontstaat wanneer er meer prikkels binnenkomen dan de hersenen op dat moment kunnen verwerken.
Dat kan gebeuren na:
- een drukke schooldag;
- een kinderfeestje;
- veel geluid;
- fel licht;
- emoties;
- spanningen;
- veranderingen.
De emmer raakt langzaam voller. En soms is een heel klein druppeltje voldoende om hem te laten overlopen.
Hoe reageert het lichaam?
Wanneer een kind overprikkeld raakt, schakelt het zenuwstelsel over naar de overlevingsstand.
Je lichaam maakt zich klaar om te:
- vechten;
- vluchten;
- bevriezen.
Dat zie je bijvoorbeeld terug in gedrag.
Vechten
Een meisje komt thuis van een druk kinderfeestje.
Ze vraagt om een snoepje.
Je zegt:
“We gaan zo eten.”
En ineens ontploft ze.
Niet vanwege het snoepje.
Maar omdat haar prikkelemmer al overvol zat.
Vluchten
Sommige kinderen trekken zich juist terug.
Ze willen alleen op hun kamer zitten.
Of proberen spannende situaties te vermijden.
Bevriezen
Andere kinderen klappen dicht.
Ze zeggen niets meer.
Of lijken helemaal vast te lopen.
Hoe help je jouw dochter ontprikkelen?
Ieder kind ontspant op een andere manier.
Kijk daarom vooral wat bij jouw dochter past.
Bijvoorbeeld:
- buiten wandelen;
- knuffelen;
- een boek lezen;
- tekenen;
- een rustige plek opzoeken;
- muziek luisteren;
- even bewegen;
- ademhalingsoefeningen.
Er bestaat geen standaardoplossing.
Ontprikkelen is maatwerk. in deze blog deel ik nog meer praktische tips om te ontprikkelen.
Wist je trouwens dat een beeldscherm ook kan helpen om te ontprikkelen? Ik leg je in deze blog graag uit hoe je een beeldscherm op een juiste manier kunt inzetten voor ontspanning.
Wanneer is er meer aan de hand?
Wanneer jouw dochter regelmatig overprikkeld raakt, kan het helpend zijn om te onderzoeken waardoor dat komt.
Soms spelen hooggevoeligheid, onderprikkeling of een andere manier van prikkelverwerking een rol.
In mijn praktijk maak ik gebruik van het Sensory Profile. Daarmee brengen we de prikkelverwerking van jouw dochter uitgebreid in kaart. Dat geeft veel inzicht en praktische handvatten voor thuis en op school.
Tot slot
Gevoelige kinderen zijn niet lastig. Hun hersenen verwerken de wereld vaak gewoon net iets anders. Wanneer je begrijpt hoe prikkelverwerking werkt, wordt gedrag vaak veel beter te begrijpen.
En dat is de eerste stap naar meer rust.
Veelgestelde vragen
Wat zijn prikkels?
Prikkels zijn alle signalen die via de zintuigen of vanuit het lichaam naar de hersenen worden gestuurd. In mijn e-book Prikkels & Gevoeligheid leg ik je hier nog meer over uit en deel ik praktische tips met je. Deze is hier gratis te downloaden.
Waarom raakt mijn kind snel overprikkeld?
Gevoelige kinderen verwerken prikkels vaak dieper, waardoor hun hersenen sneller overbelast kunnen raken. In deze blog vertel ik je meer over prikkelverwerking en leer je onder- en overprikkeling herkennen. Het gedrag ziet er vaak hetzelfde uit, maar de oorzaak is dus anders.
Is overprikkeling hetzelfde als hooggevoeligheid?
Nee. Ook kinderen die niet hooggevoelig zijn kunnen overprikkeld raken. Hooggevoelige kinderen hebben hier vaak wel eerder last van. Lees meer over de termen gevoeligheid, hooggevoeligheid en hoogsensitiviteit in deze blog.
Hoe weet ik of mijn kind moeite heeft met prikkelverwerking?
Wanneer jouw kind regelmatig overprikkeld raakt, moeite heeft met ontprikkelen of sterk reageert op bepaalde zintuiglijke prikkels, kan een onderzoek naar de prikkelverwerking helpend zijn.
Luister je liever dan je leest?
Beluister de podcast van De Meidencoach, speciaal voor ouders van gevoelige meiden.