Verschil hooggevoeligheid en hoogsensitief.
Een heldere uitleg voor ouders

“Mijn dochter is zo gevoelig… maar is ze nu hooggevoelig?” Het is misschien wel de vraag die ik het vaakst krijg in mijn praktijk. Daarom leg ik je heel graag het verschil tussen hooggevoelig, hoogsensitief en gevoelig uit.

Sommige ouders vertellen dat hun dochter overal van schrikt. Anderen merken dat ze na een schooldag compleet uitgeput is. Weer anderen zien vooral een meisje dat veel piekert, snel boos wordt of zich voortdurend aanpast aan anderen. Vaak valt dan al snel het woord hooggevoelig. Toch stel ik tijdens een kennismakingsgesprek meestal eerst een andere vraag. “Wat zie jij precies gebeuren bij jouw dochter?” Want voordat we een label plakken, wil ik begrijpen wat er achter haar gedrag schuilgaat.

In de praktijk merk ik namelijk dat de begrippen gevoelig, hooggevoelig en hoogsensitief regelmatig door elkaar worden gebruikt. Dat is begrijpelijk, want online is er ontzettend veel informatie te vinden en lang niet alles vertelt hetzelfde verhaal en begrippen worden nogal eens door elkaar gehaald. Zelf maak ik bewust onderscheid tussen deze begrippen. Niet omdat het label zo belangrijk is, maar omdat het helpt om beter te begrijpen wat jouw dochter nodig heeft. Want daar draait het uiteindelijk om. Niet om de naam die je eraan geeft, maar om de vraag: Hoe kunnen we ervoor zorgen dat jouw dochter zich weer prettig voelt?

Niet ieder gevoelig kind is hoogsensitief

Laten we beginnen met iets wat ik heel belangrijk vind.

Ieder kind is een bepaalde mate van gevoelig. De één wat meer dan de ander. Vandaar dat ik vaak de algemene term ‘gevoelig’ op mijn website gebruik.

Het ene kind huilt sneller wanneer een vriendinnetje iets onaardigs zegt. Het andere kind trekt zich terug wanneer het erg druk is. Sommige kinderen voelen haarfijn aan hoe iemand anders zich voelt, terwijl een ander kind juist gevoeliger reageert op veranderingen of spanning. Dat hoort bij wie een kind is. Gevoeligheid is dus niet direct iets om je zorgen over te maken. Sterker nog, juist gevoelige kinderen zijn vaak ontzettend zorgzaam, empathisch, creatief en opmerkzaam. Ze zien details die anderen missen en hebben vaak een groot hart voor de mensen om hen heen.

 

“Pas wanneer een meisje vastloopt door haar gevoeligheid,
wordt het belangrijk om verder te kijken.”

 

Waarom ik onderscheid maak

In mijn praktijk zie ik grofweg drie groepen meisjes. De eerste groep bestaat uit kinderen die van nature wat gevoeliger zijn dan gemiddeld. De tweede groep bestaat uit meisjes waarvan het zenuwstelsel tijdelijk overbelast is geraakt. Hierdoor reageren zij veel sterker op prikkels dan normaal en reageren hierdoor hooggevoelig. En de derde groep bestaat uit meisjes die hoogsensitief zijn, een karaktereigenschap waarbij de hersenen daadwerkelijk meer activiteit en diepe verwerking laten zien. Hoewel deze drie groepen soms hetzelfde gedrag laten zien, vraagt iedere groep om een andere aanpak.

“Juist daarom vind ik het belangrijk om verder te kijken dan alleen het gedrag.”

Sommige kinderen beleven emoties simpelweg intenser dan anderen. Ze kunnen verdrietig zijn wanneer een klasgenootje huilt. Ze vinden een spannende film net iets spannender. Of ze hebben wat meer tijd nodig om aan een nieuwe situatie te wennen. Dat zegt niets over een probleem. Het zegt vooral iets over hun temperament. Deze kinderen leren meestal vanzelf hoe ze met hun gevoelens kunnen omgaan, zeker wanneer ze thuis voldoende ruimte krijgen om emoties te uiten en zichzelf te mogen zijn.

 

“Gevoelig zijn is dus geen diagnose, en zeker geen zwakte.
Het is een karaktereigenschap.”

 

Hooggevoelig: wanneer het zenuwstelsel overbelast raakt

Hier begint voor veel ouders de verwarring.

In mijn praktijk gebruik ik het woord hooggevoelig vaak wanneer een meisje tijdelijk veel heftiger reageert op prikkels dan je op basis van haar karakter zou verwachten.Dat zie ik bijvoorbeeld regelmatig bij meisjes met faalangst.

Laat ik een voorbeeld geven.

“Ze leek ineens overal last van te hebben”

Een meisje van negen jaar kwam bij mij omdat ze steeds gevoeliger leek te worden. Tijdens de Cito-toetsen zat ze voortdurend gespannen aan tafel. Ze schrok van ieder geluid en kon zich slecht concentreren. En kwam huilend uit school omdat alles haar teveel was. Haar ouders vroegen zich af of ze misschien hoogsensitief was. Tijdens het coachtraject bleek iets anders. Niet haar gevoeligheid stond op de voorgrond. Haar zenuwstelsel stond voortdurend ‘aan’. Door haar faalangst leefde haar lichaam continu in een staat van alertheid. Wanneer je zenuwstelsel overbelast raakt, komen prikkels veel harder binnen. Een tikkende klok, een kuchende klasgenoot, een stoel die schuift. Alles vraagt ineens veel meer energie.

In de coaching zijn we daarom niet alleen aan de slag gegaan met haar faalangst, maar ook met lichaamsgerichte oefeningen om haar zenuwstelsel weer tot rust te brengen.

Daarnaast maakten we samen een persoonlijk Prikkel- & Emotieplan.

Hierin brachten we precies in kaart:

• waaraan ze merkte dat haar spanning opliep
• welke prikkels haar energie kostten
• wat haar hielp om weer te herstellen
• en hoe ouders en school haar daarin konden ondersteunen

Naarmate haar faalangst afnam en haar zenuwstelsel weer meer rust vond, verdwenen ook veel van de klachten die haar ouders eerder als ‘hoogsensitiviteit’ hadden ervaren.

 

“Dat laat zien waarom ik het belangrijk vind om altijd verder te kijken
dan alleen het label”.

 

Hoogsensitief: een aangeboren manier van informatie verwerken

 

Bij deze kinderen zie je vaak al vanaf jonge leeftijd dat ze net iets anders naar de wereld kijken. Ze merken details op die anderen ontgaan. Ze denken diep na over gebeurtenissen. Ze stellen vragen waar je soms even stil van wordt. En ze voelen feilloos aan hoe iemand anders zich voelt.

“Hoogsensitiviteit is geen stoornis
en ook geen probleem dat opgelost moet worden.”

Het is een aangeboren eigenschap waarbij informatie diepgaander wordt verwerkt. Onderzoek laat zien dat bij hoogsensitieve mensen bepaalde hersengebieden actiever zijn tijdens het verwerken van prikkels en informatie. Hun brein staat als het ware net iets langer stil bij wat ze zien, horen, voelen en ervaren.

Dat heeft veel mooie kanten.
Hoogsensitieve kinderen zijn vaak empathisch, creatief, opmerkzaam en beschikken over een groot inlevingsvermogen. Tegelijkertijd vraagt deze manier van informatie verwerken ook meer energie. Wanneer er onvoldoende tijd is om alle indrukken te verwerken, kan het hoofd letterlijk vol raken.

En juist dat zie ik regelmatig terug in mijn praktijk;
“Iedere middag liep haar emmer over”

Een meisje van acht jaar werd aangemeld omdat ze thuis regelmatig enorme woede-uitbarstingen had. Op school hield ze zich keurig. Ze werkte hard, luisterde goed en de leerkracht had eigenlijk weinig zorgen. Maar thuis… zodra ze binnenkwam, hoefde er maar iets kleins te gebeuren. Een broertje dat iets zei. Een verkeerde beker op tafel. Of de vraag wat ze op haar brood wilde. En de bom barstte. Haar moeder vertelde tijdens het kennismakingsgesprek iets wat mij direct opviel. “Eigenlijk herken ik mezelf hierin ook.” Dat hoor ik vaker.

“Hoogsensitiviteit zie je namelijk regelmatig terug binnen een gezin”.

Tijdens het traject brachten we haar prikkelverwerking uitgebreid in kaart met behulp van een vragenlijst voor ouders en school. Daaruit bleek dat zij vooral auditieve en visuele prikkels intens verwerkte. Het rumoer in de klas. TL-verlichting. Kinderen die door elkaar praten. Bewegende beelden. Aan het einde van de schooldag was haar ‘prikkel-emmer’ simpelweg vol. Niet omdat ze zich aanstelde. Niet omdat ze lastig was. Maar omdat haar brein de hele dag ontzettend hard had gewerkt.

“Samen maakten we daarom een persoonlijk Prikkel- & Emotieplan.
Een tool waar ze haar leven lang profijt van heeft”.

Niet om haar minder gevoelig te maken. Maar om haar te leren begrijpen hoe haar brein werkt. We maakten afspraken met school over een rustigere plek in de klas. Op momenten waarop het nodig was, mocht ze gebruik maken van een koptelefoon. En thuis bouwden haar ouders bewust een ontprikkelmoment in voordat het middagprogramma begon. Pas daarna kwamen vriendinnen, sport of huiswerk. Dat gaf haar zenuwstelsel de kans om eerst weer tot rust te komen.
Het gevolg? Minder woede-uitbarstingen. Meer begrip vanuit haar ouders. En vooral veel meer rust in huis.

 

Waarom dit onderscheid belangrijk is

Misschien denk je tijdens het lezen: “Maar uiteindelijk zijn het toch gewoon labels?”. En daar heb je eigenlijk gelijk in. Een label op zichzelf helpt een kind niet verder. Toch vind ik het belangrijk om goed te kijken naar de oorzaak van bepaald gedrag. Want stel dat een meisje vooral vastloopt door faalangst. Dan heeft zij iets anders nodig dan een meisje dat van nature hoogsensitief is. En een meisje dat gewoon wat gevoeliger is dan gemiddeld, heeft weer iets anders nodig dan een kind met een overbelast zenuwstelsel.  Het gedrag kan aan de buitenkant hetzelfde lijken. Maar de weg naar verbetering ziet er heel anders uit.

Juist daarom begin ik tijdens een coachtraject nooit met een label. Ik begin met nieuwsgierig kijken. Wie is dit meisje? Wat kost haar energie? Waar krijgt ze juist energie van? Hoe reageert haar lichaam op spanning? En wat vertelt haar gedrag ons eigenlijk?

 

“Pas als we dat begrijpen, kunnen we met elkaar bouwen
aan een plan dat echt passend is.”

 

Prikkelverwerking speelt een grotere rol dan veel ouders denken

Veel ouders denken bij prikkelverwerking vooral aan kinderen die niet tegen harde geluiden kunnen. Maar prikkelverwerking gaat over veel meer dan dat. Je hersenen verwerken de hele dag door duizenden prikkels. Geluiden, licht, aanraking, beweging, geuren, temperatuur en emoties. Zelfs je eigen lichaam geeft voortdurend signalen af. Bij de meeste mensen filtert het brein automatisch welke informatie belangrijk is. Bij sommige kinderen verloopt die filtering anders. Daardoor kost een gewone schooldag simpelweg meer energie. Dat is niet iets wat een kind expres doet. En het is ook geen kwestie van “even doorzetten”. Het zenuwstelsel doet precies waarvoor het ontworpen is. Alleen vraagt het soms om een andere manier van omgaan met prikkels. En dat is precies waar ik ouders en kinderen bij help.

“Begrijpen is belangrijker dan veranderen”

Misschien is dit wel de belangrijkste boodschap die ik je wil meegeven. Ik geloof niet dat een gevoelig meisje minder gevoelig hoeft te worden. Ik geloof ook niet dat hoogsensitiviteit ‘weg’ moet. Wat ik wel geloof, is dat een meisje zichzelf mag leren begrijpen. Want wanneer zij begrijpt waarom haar hoofd soms zo vol zit of waarom ze eerder moe is dan andere kinderen of waarom ze spanning voelt in haar buik of waarom ze soms zo heftig reageert, juist dan verdwijnt vaak ook een groot deel van de onzekerheid. Ze ontdekt dat er niets mis is met haar.  Ze leert alleen hoe zij goed voor zichzelf kan zorgen. En dat is misschien wel één van de mooiste cadeaus die je haar kunt meegeven.

 

Wat kun je als ouder zelf al doen?

Wanneer je merkt dat jouw dochter gevoelig reageert, is het heel verleidelijk om direct oplossingen te zoeken. Je wilt haar helpen. Je wilt dat ze minder piekert of minder boos wordt of minder snel overprikkeld raakt. Maar misschien is de eerste stap wel veel eenvoudiger.

“Probeer eerst te begrijpen wat haar gedrag je probeert te vertellen.”

Gedrag is namelijk vaak geen probleem, maar een signaal. Een meisje dat uit school thuiskomt en ontploft, is niet per definitie driftig. Een meisje dat voortdurend zegt dat ze buikpijn heeft, is niet automatisch aanstellerig. En een meisje dat zich terugtrekt op haar kamer, is niet altijd verlegen. Vaak probeert haar lichaam iets duidelijk te maken.

“Wanneer ouders leren kijken achter het gedrag,
ontstaat er vaak al veel meer rust”.

Niet alleen bij hun dochter, maar in het hele gezin.

 

Kleine aanpassingen kunnen een groot verschil maken

Veel ouders denken dat er grote veranderingen nodig zijn.

In de praktijk zie ik juist dat kleine aanpassingen vaak al veel effect hebben.

Denk bijvoorbeeld aan:

• na school eerst een rustig ontprikkelmoment inbouwen voordat de middag begint
• voldoende afwisseling tussen inspanning en ontspanning
• samen ontdekken welke situaties energie geven en welke juist energie kosten
• gevoelens benoemen zonder ze direct op te willen lossen
• duidelijke verwachtingen en een voorspelbare dagindeling
• voldoende slaap, beweging en tijd om vrij te spelen

Het klinkt misschien eenvoudig. Maar juist deze kleine momenten helpen een zenuwstelsel om weer tot rust te komen.

 

Het Prikkel- & Emotieplan

Binnen mijn coachtrajecten werk ik daarom met een persoonlijk Prikkel- & Emotieplan. Geen standaard lijstje dat voor ieder kind hetzelfde is. Maar een plan dat volledig aansluit bij jouw dochter.

Samen brengen we in kaart:

• Welke prikkels kosten haar energie?
• Waaraan merk je dat haar emmer vol begint te raken?
• Welke signalen geeft haar lichaam?
• Wat helpt haar om weer tot rust te komen?
• Welke aanpassingen zijn helpend thuis én op school?

Juist doordat ouders, school en het kind dezelfde taal leren spreken, ontstaat er meer begrip. En wanneer een meisje begrijpt wat er in haar gebeurt, krijgt ze ook steeds meer vertrouwen in zichzelf. Niet omdat haar gevoeligheid verdwijnt. Maar omdat ze weet hoe ze ermee om kan gaan. Dat is een vaardigheid waar ze haar hele leven iets aan heeft.

 

Wanneer kan coaching helpend zijn?

Soms zijn kleine aanpassingen voldoende. Maar soms merk je dat jouw dochter zichzelf steeds opnieuw tegenkomt. Misschien piekert ze veel. Heeft ze een laag zelfbeeld, raakt ze snel overprikkeld of lijkt ze voortdurend ‘aan’ te staan. Misschien zie je thuis veel boosheid, terwijl ze zich op school groot houdt. Of misschien vraag je je simpelweg af: “Waarom reageert mijn dochter toch zo?”. Dan kan het helpend zijn om samen met iemand mee te kijken.

Tijdens een coachtraject staat niet het label centraal. Ik kijk naar jouw dochter als geheel. Naar haar kwaliteiten, haar uitdagingen, haar prikkelverwerking, haar emoties en vooral naar wat zij nodig heeft om weer lekker in haar vel te zitten.
Ook ouders spelen hierin een belangrijke rol. Juist daarom betrek ik jullie actief bij het traject. Want wanneer jullie beter begrijpen wat er in jullie dochter gebeurt, kunnen jullie haar thuis ook veel gerichter ondersteunen.

 

Tot slot

Misschien kwam je op deze pagina omdat je wilde weten of jouw dochter hooggevoelig is of hoogsensitief. Of misschien zocht je gewoon naar een verklaring voor haar gedrag. Ik hoop vooral dat dit artikel je iets anders heeft gegeven. Namelijk het besef dat achter ieder gevoelig meisje een uniek verhaal schuilt. Geen enkel kind is hetzelfde. En daarom geloof ik ook niet in standaard oplossingen. Sommige meisjes hebben vooral behoefte aan meer rust, anderen aan meer zelfvertrouwen, sommigen leren hun grenzen beter voelen en weer anderen ontdekken dat hun zenuwstelsel simpelweg een andere gebruiksaanwijzing heeft. Wat de oorzaak ook is…

“Gevoeligheid is geen zwakte.”

Het is ook geen eigenschap die ‘weg’ hoeft. Wanneer een meisje zichzelf leert begrijpen, ontdekt ze juist hoe krachtig haar gevoeligheid kan zijn. En misschien is dat wel de belangrijkste les die ik haar mee wil geven. Niet de vraag of jouw dochter hooggevoelig of hoogsensitief is.

“De belangrijkste vraag is of zij zichzelf al begrijpt.”

Want pas wanneer een meisje leert herkennen wat er in haar gebeurt, ontdekt ze ook wat ze nodig heeft om zich weer rustig, sterk en zichzelf te voelen. En precies daarbij help ik haar, en jullie als ouders, graag. Neem gerust even contact met mij op voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek. Daarin kunnen we bespreken wat ik voor jullie kan betekenen.

 

Veelgestelde vragen

Is ieder gevoelig kind hoogsensitief?

Nee. Gevoeligheid komt in verschillende vormen voor. Sommige kinderen zijn van nature wat gevoeliger, anderen reageren tijdelijk sterker op prikkels door stress of spanning. Daarnaast zijn er kinderen die hoogsensitief zijn en informatie van nature diepgaander verwerken. Zie het als een glijdende schaal.

Kan een kind tijdelijk gevoeliger zijn?

Jazeker. Stress, langdurige spanning, faalangst of een overbelast zenuwstelsel kunnen ervoor zorgen dat een kind tijdelijk veel gevoeliger reageert op prikkels. Wanneer de oorzaak wordt aangepakt en het zenuwstelsel weer tot rust komt, nemen deze klachten vaak af.

Is hoogsensitiviteit een stoornis?

Nee. Hoogsensitiviteit is geen stoornis of diagnose. Het is een aangeboren karaktereigenschap waarbij prikkels en informatie diepgaander worden verwerkt.

Wanneer is coaching helpend?

Coaching kan helpend zijn wanneer jouw dochter vastloopt door haar gevoeligheid, veel piekert, snel overprikkeld raakt, onzeker is of moeite heeft om haar emoties te reguleren. Samen kijken we naar wat zij nodig heeft om weer met vertrouwen en rust verder te kunnen.

Ik zou graag meer willen weten over prikkelverwerking. Kan dat?
Jazeker, ik een BLOG over geschreven over de verschillende prikkelverwerkingstypes en onder- en overprikkeling. Ik ben benieuwd of jij jouw dochter hierin herkent.  En in mijn aanvullende ouderprogramma gaan we hier nog uitgebreider op in. Deze is zowel bij de coaching als bij de Bikkeltraining te volgen.

“Misschien herken je jouw dochter in één of meerdere voorbeelden uit dit artikel. Weet dan dat je er niet alleen voor staat. Iedere week spreek ik ouders die zich afvragen waarom hun dochter zo reageert en hoe ze haar het beste kunnen helpen. Samen kijken we zonder oordeel naar wat er speelt en wat jullie dochter nodig heeft om weer met meer rust, zelfvertrouwen en plezier in het leven te staan.”

Annemarie van Velde | De Meidencoach