Je dochter is ineens veranderd.
Waar ze vroeger gezellig mee ging, krijg je nu een diepe zucht.
Waar ze vroeger vertelde wat ze op school had meegemaakt, komt er nu soms niet meer uit dan:
“Weet ik niet.”
Je vraagt of ze haar huiswerk heeft gemaakt.
“Ja hoor.”
Je kijkt een uurtje later.
Niets gedaan.
En als je daar iets van zegt, krijg je misschien een blik alsof je zojuist persoonlijk haar hele leven hebt verpest. 馃槄
Welkom in de puberteit.
Maar onder al dat zuchten, uitstellen, vergeten, impulsief reageren en wisselende gedrag gebeurt er iets heel belangrijks:
Het brein van je dochter is volop in ontwikkeling.
Dat betekent niet dat ze ineens niet meer kan nadenken.
Het betekent wel dat sommige vaardigheden nog volop aan het rijpen zijn.
En dat kan behoorlijk botsen met wat jij als ouder van haar verwacht.
Het puberbrein is nog niet “af”
De hersenen ontwikkelen zich gedurende de hele jeugd en zelfs tot in de jongvolwassenheid.
Een gebied dat hierbij belangrijk is, is de prefrontale cortex. Dit deel van de hersenen speelt onder andere een rol bij plannen, vooruitdenken, impulsen remmen, overzicht houden, prioriteiten stellen en gevolgen van keuzes inschatten.
En juist die vaardigheden zijn in de puberteit nog volop in ontwikkeling.
Je dochter kan dus soms heel volwassen redeneren over iets, maar vervolgens toch een keuze maken waarvan jij denkt:
“Maar hoe kon je nou niet bedenken dat dit zou gebeuren?”
Dat is precies waar het interessant wordt.
Ze weet het misschien echt.
Alleen: weten wat verstandig is en het op het juiste moment ook daadwerkelijk kunnen toepassen, zijn twee verschillende dingen.
Waarom oorzaak en gevolg soms lastig zijn
Pubers kunnen steeds beter nadenken over ingewikkelde onderwerpen. Ze ontwikkelen meer zelfstandigheid in hun denken en kunnen steeds beter vanuit verschillende perspectieven kijken.
Maar het vermogen om consequent vooruit te denken en gevolgen op langere termijn mee te nemen, is nog in ontwikkeling.
Een puber kan bijvoorbeeld denken:
“Ik doe mijn huiswerk straks wel.”
En op dat moment voelt “straks” als een prima plan.
Tot het ineens 22.30 uur is.
Of:
“Ik ga nog even gamen.”
En vervolgens is het veel later dan gepland.
Of:
“Ik zeg gewoon wat ik ervan vind.”
Zonder vooraf helemaal te overzien wat die opmerking met iemand anders kan doen.
Dat betekent niet dat je dochter geen verantwoordelijkheid hoeft te nemen.
Het betekent dat leren vooruitdenken onderdeel is van haar ontwikkeling.
Ze moet die vaardigheid nog steeds oefenen.
Executieve functies krijgen het behoorlijk voor hun kiezen
Misschien heb je de term executieve functies weleens gehoord.
Daarmee bedoelen we verschillende vaardigheden die je helpen om je gedrag en aandacht te sturen.
Denk bijvoorbeeld aan:
- plannen;
- starten met een taak;
- prioriteiten stellen;
- overzicht houden;
- informatie onthouden terwijl je ermee bezig bent;
- impulsen remmen;
- schakelen tussen activiteiten;
- je emoties reguleren;
- tijd inschatten;
- jezelf bijsturen.
En laat de puberteit nou precies een periode zijn waarin er heel veel van deze vaardigheden wordt gevraagd.
School wordt ingewikkelder.
Er zijn meer vakken.
Meer huiswerk.
Meer afspraken.
Vriendinnen worden belangrijker.
Er komen groepsapps en sociale media bij.
Er ontstaan nieuwe verantwoordelijkheden.
En ondertussen verandert er van alles in haar lichaam en brein.
Dat is best een hoop voor een systeem dat nog volop aan het leren is.
Meer weten over executieve functies en hoe je haar hierbij kunt helpen? In deze blog vertel ik er uitgebreid over.
“Maar ze kan het wel!”
Ja.聽En dat is juist zo verwarrend.
Je dochter kan misschien prima een planning maken.聽Maar zich er vervolgens niet aan houden.
Ze kan heel goed uitleggen waarom ze beter niet tot middernacht op haar telefoon kan zitten.聽En het de volgende avond t贸ch doen.
Ze kan weten dat ze haar tas moet inpakken.聽En hem t贸ch ’s morgens pas bij elkaar zoeken.
Dat betekent niet automatisch dat ze je voor de gek houdt.
Het kan simpelweg betekenen dat de vaardigheid om iets consequent uit te voeren nog niet zo stevig is als haar kennis erover.聽Dat is precies waarom pubers soms een beetje hulp nodig hebben bij het organiseren omdat ze dit nog aan het leren zijn.
En dan verandert ook haar slaapritme
Alsof het allemaal nog niet ingewikkeld genoeg is, verandert tijdens de puberteit ook het slaap-waakritme.聽De biologische klok verschuift bij veel jongeren naar achteren. Daardoor worden ze ’s avonds later slaperig en is vroeg opstaan ’s morgens moeilijker.
Dat betekent niet dat iedere puber automatisch tot diep in de nacht wakker moet blijven.聽Maar het verklaart wel waarom jouw dochter om 21.00 uur misschien nog helemaal niet moe lijkt, terwijl jij haar om 07.00 uur met geen mogelijkheid uit bed krijgt.
En daar komt iets belangrijks bij:
Pubers hebben nog steeds veel slaap nodig.
Een tiener die structureel te weinig slaapt, kan daardoor sneller prikkelbaar zijn, minder goed concentreren en meer moeite hebben met emotieregulatie en plannen.
Dus wanneer je dochter ’s morgens als een soort chagrijnige zombie uit bed komt, hoeft dat niet altijd een karakterprobleem te zijn. 馃槈聽Slaap doet ertoe.
De behoeften van je dochter veranderen
In de puberteit verandert er niet alleen iets in haar brein.聽Ook haar behoeften veranderen.
Ze wil meer zelfstandigheid.
Ze wil zelf beslissen.
Ze wil privacy.
Ze wil meer invloed op haar eigen leven.
En misschien wil ze vooral heel graag dat jij haar niet meer behandelt alsof ze acht is.
Tegelijkertijd heeft ze jou nog steeds nodig. En dat kan een behoorlijk ingewikkelde combinatie zijn.
Ze kan roepen: “Ik kan dit zelf!”聽En een paar uur later toch bij jou op de bank kruipen.
Ze wil zelf bepalen hoe laat ze naar bed gaat.聽Maar heeft vervolgens wel iemand nodig die helpt om overzicht te houden.
Ze wil haar eigen keuzes maken.聽Maar kan nog niet altijd de gevolgen daarvan overzien.
Autonomie en behoefte aan ondersteuning bestaan dus naast elkaar.
En bij een gevoelig meisje kan daar nog iets bijkomen
Een gevoelig meisje kan prikkels intensiever ervaren of meer tijd nodig hebben om indrukken en emoties te verwerken.
En de puberteit is bepaald geen rustige periode.
Haar lichaam verandert.
Haar hormonen veranderen.
Haar sociale wereld verandert.
Haar verwachtingen veranderen.
School wordt ingewikkelder.
En haar eigen identiteit begint steeds belangrijker te worden.
Voor een gevoelig meisje kan dat betekenen dat haar “emmer” sneller volloopt.
Misschien komt ze thuis en lijkt ze boos.
Maar eigenlijk is ze uitgeput.
Misschien trekt ze zich terug op haar kamer.
Niet omdat ze jou niet meer nodig heeft, maar omdat ze even geen nieuwe prikkels kan verdragen.
Misschien reageert ze heel heftig op een opmerking van een vriendin.
Niet omdat ze zich aanstelt, maar omdat die sociale situatie voor haar veel kan betekenen en nog lang kan blijven doorwerken.
En soms zie je het tegenovergestelde.
Een gevoelig meisje kan juist heel veel behoefte hebben aan prikkels, avontuur, muziek, beweging of contact, maar daar vervolgens ook weer overprikkeld van raken.
Ook dat kan bij haar passen.
Het gaat dus niet om 茅茅n vast beeld van “de gevoelige puber”.
Waarom jouw puber allergisch kan zijn voor bemoeienis
En dan komen we bij misschien wel de grootste uitdaging voor jou als ouder.
Je ziet wat er misgaat.
Je ziet haar te laat naar bed gaan.
Je ziet haar huiswerk uitstellen.
Je ziet dat ze zichzelf helemaal voorbijloopt.
Je ziet dat een vriendin haar verdriet doet.
Je ziet misschien al lang wat er moet gebeuren.
En je wilt helpen.
Maar zodra je begint met helpen:
“Heb je je huiswerk al gedaan?”
“Je moet echt gaan slapen.”
“Denk je wel aan morgen?”
“Je zou ook eens…”
kan je dochter zomaar veranderen in een wandelende oogrol.
馃槄
Niet omdat ze jou niet nodig heeft.
Maar omdat ze 贸贸k bezig is met:
“Ik wil het zelf kunnen.”
Dat is een belangrijk onderdeel van opgroeien. Dus slik goedbedoelde adviezen soms echt even in. Meer hierover lees je in deze blog.
Help zonder het over te nemen
De kunst is dus niet om je dochter helemaal los te laten.
Maar ook niet om alles voor haar te regelen.
Je kunt bijvoorbeeld vragen:
“Wil je dat ik meedenk of wil je het eerst zelf proberen?”
Dat ene zinnetje kan enorm veel verschil maken.
Je laat daarmee zien:
“Ik vertrouw erop dat jij kunt nadenken.”
En tegelijkertijd:
“Ik ben beschikbaar als je mij nodig hebt.”
Dat is iets anders dan:
“Laat mij het maar even voor je oplossen.”
Geef haar niet alleen antwoorden, maar stel vragen
In plaats van:
“Je moet nu echt beginnen met leren.”
kun je ook vragen:
“Wanneer denk je dat je wilt beginnen?”
In plaats van:
“Je hebt morgen een toets, dus je moet vanavond vroeg naar bed.”
kun je vragen:
“Hoe laat wil je vanavond naar bed zodat je morgen een beetje fit bent?”
En als ze zegt:
“Ik zie wel.”
kun je rustig teruggeven:
“Prima. Jij maakt de keuze. Ik help je graag als je overzicht nodig hebt.”
Je blijft betrokken, maar geeft haar steeds meer eigenaarschap.
Verwacht niet dat haar brein altijd hetzelfde werkt
Misschien is dat wel een van de lastigste dingen aan pubers.
De ene dag lijkt je dochter ontzettend zelfstandig.
Ze regelt alles.
Plant haar afspraken.
Maakt haar huiswerk.
Denkt vooruit.
En de volgende dag lijkt het alsof ze werkelijk niets meer kan bedenken.
Dat betekent niet dat alle vooruitgang weer verdwenen is.
Ontwikkeling verloopt niet netjes in een rechte lijn.
Een puber kan een vaardigheid in de ene situatie al goed toepassen en er in een andere situatie nog compleet in vastlopen.
Zeker wanneer ze moe, gestrest, emotioneel of overprikkeld is.
Hoe voller haar hoofd, hoe moeilijker het vaak wordt om haar brein goed te sturen.
Dat is belangrijk om als ouder mee te nemen.
Wat helpt een puberbrein?
Je hoeft thuis geen mini-neurowetenschapper te worden. 馃槈
Een paar eenvoudige dingen kunnen al helpen:
1. Geef duidelijke grenzen
Pubers hebben vrijheid nodig, maar grenzen geven nog steeds houvast.
Wees duidelijk over wat wel en niet kan en leg waar mogelijk uit waarom.
2. Geef keuzes binnen de grens
Niet:
“Je gaat nu naar bed.”
Maar bijvoorbeeld:
“Je wilt zelf bepalen wanneer je naar bed gaat. Voor ons is belangrijk dat je genoeg slaap krijgt. Hoe laat kies jij?”
Autonomie binnen een duidelijke grens.
3. Help haar overzicht te maken
Als er tien dingen tegelijk moeten gebeuren, kan het voor een puber lastig zijn om te bepalen waar ze moet beginnen.
Je hoeft het niet over te nemen.
Je kunt samen kijken:
“Wat moet vandaag echt?”
“Wat kan wachten?”
“Wat is de eerste stap?”
4. Bespreek gevolgen v贸贸rdat het misgaat
Niet alleen achteraf zeggen:
“Zie je nou wel?”
Maar vooraf samen nadenken:
“Als je nu nog twee uur op je telefoon zit, wat denk je dat dat morgen met je doet?”
Zo oefen je juist het vooruitdenken.
5. Geef ruimte om fouten te maken
Soms is een ervaring de beste leraar.
Je dochter vergeet haar spullen.
Plant iets verkeerd.
Maakt een verkeerde keuze.
Daar mag ze van leren.
Niet iedere fout hoeft door jou voorkomen te worden.
6. Blijf beschikbaar
Ook wanneer je dochter doet alsof ze jou absoluut niet nodig heeft.
Soms is rustig zeggen:
“Ik ben er als je me nodig hebt.”
veel krachtiger dan tien adviezen.
En bij een gevoelig meisje: kijk eerst naar de prikkelbelasting
Wanneer je dochter emotioneel reageert, slecht uit haar woorden komt of zich terugtrekt, kan het verleidelijk zijn om meteen naar het gedrag te kijken.
Maar vraag jezelf ook eens af:
Hoe vol zit haar hoofd?
Heeft ze net een drukke schooldag gehad?
Veel sociale spanning ervaren?
Slecht geslapen?
Veel verwachtingen gehad?
Een conflict met een vriendin?
Een drukke omgeving?
Wanneer de prikkelbelasting hoog is, kan haar vermogen om te plannen, schakelen en emoties te reguleren tijdelijk veel minder zijn.
Dan helpt soms niet n贸g een gesprek.
Dan helpt eerst:
rust.
En later, wanneer haar hoofd weer wat leger is, kun je het gesprek voeren.
Je puber wordt groter, maar heeft je nog steeds nodig
Dat is misschien wel de paradox van deze levensfase.
Je dochter wil steeds meer haar eigen leven leiden.
En dat is goed.
Ze moet uiteindelijk ook haar eigen keuzes leren maken.
Maar zelfstandigheid ontstaat niet doordat je als ouder plotseling helemaal uit beeld verdwijnt.
Ze ontstaat doordat je stap voor stap minder overneemt en meer naast haar gaat staan.
Soms help je.
Soms stel je een vraag.
Soms geef je een grens.
Soms laat je haar een fout maken.
En soms geef je gewoon een knuffel, ook al doet ze alsof ze daar veel te oud voor is.
Want onder die grote pubermond zit nog steeds jouw kind.
Een kind dat haar weg aan het zoeken is.
Begrijpen is niet hetzelfde als alles goedvinden
Het puberbrein kan gedrag verklaren.
Maar het maakt niet alles automatisch ok茅.
Je dochter mag leren dat haar gedrag gevolgen heeft.
Ze mag leren rekening te houden met anderen.
Ze mag leren verantwoordelijkheid te nemen.
Ze mag leren omgaan met emoties.
En ze mag leren dat haar gevoeligheid geen vrijbrief is om alles maar bij anderen neer te leggen.
Begrijpen betekent niet dat je geen grenzen stelt.
Het betekent dat je beter kunt bepalen welke ondersteuning op dat moment helpend is.
En misschien is dat wel precies wat pubers nodig hebben
Geen ouder die alles voor hen regelt.
Maar ook geen ouder die zegt:
“Je bent nu oud genoeg, zoek het maar uit.”
Ze hebben een ouder nodig die ergens tussen die twee in staat.
Die zegt:
“Ik zie dat je groter wordt.”
“Ik vertrouw steeds meer op jou.”
“Je mag zelf keuzes maken.”
“En als het even niet lukt, hoef je het niet alleen te doen.”
Want het puberbrein is volop bezig met bouwen, verbinden, oefenen en bijsturen.
En jij hoeft dat proces niet over te nemen.
Je mag ernaast staan.
Met duidelijke grenzen.
Met vertrouwen.
Met geduld.
En soms met een flinke dosis humor. 馃槈
Want puber zijn is best ingewikkeld.
En puber zijn met een gevoelig brein kan soms n贸g wat meer vragen.
Maar juist wanneer je begrijpt wat er achter het gedrag kan zitten, wordt het misschien iets makkelijker om je dochter niet alleen te zien als die puber die met haar ogen rolt…
maar als een meisje dat onderweg is naar volwassenheid.
Soms is een beetje extra steun fijn
De puberteit is een periode waarin er ontzettend veel verandert. Je dochter wordt zelfstandiger, haar wereld wordt groter en tegelijkertijd is haar brein nog volop in ontwikkeling. Zeker wanneer ze gevoelig is, kan dat soms best veel zijn.
Misschien merk je dat je dochter vastloopt in het plannen, snel overprikkeld raakt, veel piekert of moeite heeft met emoties. Misschien is ze onzeker geworden, vindt ze het lastig om voor zichzelf op te komen of weet ze even niet goed wie ze eigenlijk is.
Als ouder kun je haar daar natuurlijk bij helpen. Maar soms is het fijn als er iemand van buiten het gezin met haar meekijkt.
Coaching voor meiden van 12 tot 18 jaar
In een coachtraject bij De Meidencoach krijgt je dochter de ruimte om te ontdekken wie ze is, wat bij haar past en wat ze nodig heeft.
We kijken bijvoorbeeld naar gevoeligheid en prikkelverwerking, emoties, onzekerheid, zelfvertrouwen, grenzen, vriendschappen, piekeren en weerbaarheid. Niet vanuit wat er allemaal anders zou moeten, maar vanuit de vraag:
Wat helpt jou om steviger in je schoenen te staan en jezelf beter te begrijpen?
Een coachtraject is geen kwestie van vertellen wat ze moet doen. Juist niet. 馃槉
Een pubermeisje wil serieus genomen worden en zelf ontdekken. Daarom zoeken we samen naar inzichten en praktische manieren die bij h谩谩r passen.
En jij als ouder wordt natuurlijk niet buitenspel gezet. Je krijgt inzicht in wat er bij je dochter speelt en handvatten om haar thuis te ondersteunen, zonder alles van haar over te nemen.
Want het doel is niet dat jij haar steeds vertelt wat ze moet doen.
Het doel is dat zij steeds meer zelf leert voelen, denken, kiezen en handelen.
Stap voor stap van: “Help mij” naar “Ik weet steeds beter wat ik nodig heb.”
Wil je weten of De Meidencoach ook helpend kan zijn voor jouw dochter? Neem gerust even vrijblijvend contact op. Dan bespreken we de mogelijkheden. En wil jouw dochter absoluut niet naar een coach? Lees dan eens deze blog.
Luister je liever dan je leest?
Beluister de podcast van De Meidencoach, speciaal voor ouders van gevoelige meiden.聽